In de verte vanuit het dorp komt over het weggetje door de weilanden een immense sliert mensen dichterbij. Boven de mensenmassa toornt, getrokken door acht paarden, de reddingboot en de begeleidende bulldozer. Een platte wagen met twee paarden ervoor is de gids van de stoet. De voerman zit schrijlings op de kar. Zijn benen bungelen er losjes naast.
Met het dichterbij komen wordt het overweldigend geratel van de rupsbanden van de bootwagen, drager van de reddingboot, sterker en sterker. Op de duinen en de dijk ervoor drommen mensen samen, in afwachting van de traditionele tewaterlating van de paardenreddingboot van Hollum, het meest westelijk dorpje van Ameland.
Mientje en ik zijn voor een familieweekend op het eiland. Als het er eentje is zijn we toeschouwer van het spektakel, ontstaan uit het echte reddingwerk van vervlogen tijden. Heldhaftige eilanders, die in een bootje de woeste zee opvoeren bij een schip in nood in vliegende storm.
Ofschoon het maar een demonstratie is, zie, hoor en voel je aan de strakke blikken en het gevloek op de paarden de spanning bij de mannen van de reddingboot. Het moet gaan zoals het moet gaan. Met de boot. Met de paarden.
Die spanning is er altijd, voortgevloeid uit die ene rampzalige dag van het reddingwezen van Ameland. Op 14 augustus 1979 vonden acht paarden een gruwelijke dood bij de tewaterlating van de reddingboot, die in een stormachtige wind moest uitvaren voor een Duits schip in nood.
De zware bootwagen gleed bij de lancering in zee weg in een geul. De acht paarden werden meegetrokken en verdronken jammerlijk in het kolkende zeewater. Tot op de dag van vandaag is de diepe wond van de ramp niet genezen bij de eilanders.
Mientje en ik zoeken ons een weg door de mensen om van dichtbij mooie foto’s en filmpjes te kunnen maken. Waarom weet ik eigenlijk niet want de keren er voor hebben we dezelfde mooie foto’s gemaakt. Ik vrees dat het voor de ‘laiks’ op sociale media is.
Tussen de rijen toeschouwers op het strand ontwaar ik een voor mij wel heel bekend gezicht. Zijn blik gaat – met zijn handen om zijn in een fel roze jas gestoken kleindochter Lizzy geslagen – naar het gebeuren met de reddingboot. Hij heeft mij pas als ik vlak voor hem sta in de gaten. ‘Moi Wiebe, doe hier ook?’ vraag ik naar de bekende weg. Mijn oud-collega Noordman is geheel toevallig ook voor een familieweekend op Ameland. Het bloed van een Noordman stroomt kennelijk nog immer door dezelfde aderen.
Hij is net als zijn kleindochter en vrouw Annemieke, die ook flink met de camera in de weer is, onder de indruk van de dingen die zich afspelen op het strand. De paarden worden uitgespannen in afwachting van de rest dat komen gaat.
Een man in lieslaarzen met een lange peilstok in de hand gaat het kalme zeewater in. Het is de walbaas van de reddingboot die prikt en voelt of de bodem betrouwbaar is om de paarden te dragen. In mijn gedachten denkt de man in zee nog even terug aan de rampzalige augustusdag in 1979.
Ik moet ineens denken aan de man, de walbaas, die 46 jaar geleden het woeste zeewater in ging om de zeebodem te checken. Hoe hij toen het sein op groen zette maar even later bleek dat het door een ondergronds ontstane geul helemaal niet veilig was en de paarden reddeloos in zee verdwenen.
Hij kon er weinig aan doen maar hoe moet je je dan voelen? Al die keren dat de reddingboot weer uitvaart. Al die keren dat je een paard over het strand ziet lopen. Al die jaren dat het – zoals ik nu ook doe – weer op die ramp komt. Brrr… Dat gevoel van had ik maar zus of had ik maar zo. Het schuldgevoel, het leed van een heel eiland op jouw schouders, dat gun je je ergste vijand nog niet.
Of het nu komt doordat Wiebe hier bij mij op het strand staat en hij jarenlang voor ziekenomroep Viviana van het Winschoter St. Lucasziekenhuis heeft gewerkt, weet ik niet, maar mijn gedachten gaan uit naar die ene man van de Barmhartige Samaritaan.
Misschien heb je er iets van meegekregen. Het beeld van de Barmhartige Samaritaan, dat ooit aan het inmiddels nagenoeg helemaal gesloopt St. Lucasziekenhuis hing, is begin april gestolen.
Aan het beeld hangt een hele geschiedenis. Samengevat is het zo. Het circa tien meter hoge beeld van iemand die zich – naar het Bijbelverhaal – ontfermt over een gewond mens werd in 1961 bij de uitbreiding van het ziekenhuis aan de gevel gehangen. Het werd een symbool van Winschoten en een symbool voor al die duizenden mensen die ooit het ziekenhuis bezochten of er in werkten. In 2018 bij de verhuizing van het St. Lucas naar Scheemda verdween het beeld plots van de aardbodem.
Doordat het beeld verdween op de dag dat mijn vader overleed, hij tegenover het ziekenhuis woonde en er in het laatst van zijn leven heel vaak lag, bemoeide ik mij er tegenaan om het beeld weer boven water te krijgen.
Dat het mijn verdienste was, vermoed ik niet, maar het beeld kwam vier jaar later weer voor de dag. Door een geldinzameling van de Rotary kreeg de Barmhartige Samaritaan uiteindelijk weer een plek waar het thuishoort. Maar wat gebeurt er. Vlak voor de onthulling in het Rosarium is het begin april gestolen van het terrein van het bedrijf waar het spik en span werd opgeknapt voor de definitieve terugkeer.
Een of andere klootzak heeft het immense koperen beeld gejat. De hufter, zo blijkt uit camerabeelden, jatte eerste een kruiwagen bij het buurbedrijf. Op de kruiwagen reed de ‘gaalsterd’ de hele nacht in zijn uppie delen van het beeld doodgemoedereerd naar zijn bestelbus even verderop. Het laatste deel nam de klootviool zelfs mee op zijn rug. En sindsdien is die lijzige baardslobber (hij was lang en had een baard) en het beeld spoorloos.
Wat heeft dit nu met de walbaas van de Hollumer reddingboot te maken? Nou, ik leef namelijk heel erg mee met de man van het bedrijf in Scheemda vanwaar het beeld gestolen is. De man was radeloos en in tranen toen hij erachter kwam dat het beeld weg was en hij moest opbiechten dat het er niet meer was.
Hij kan er natuurlijk helemaal niets aan doen, maar ik weet bijna zeker dat de diefstal honderden keren door zijn hoofd is gespookt en dat hij daarbij ‘Had ik maar zus’ of ‘Had ik maar zo’ heeft gedacht.
‘Had de man het dure beeld niet beter moeten beveiligen?’, hoor ik je denken. Nou dat beeld is helemaal niet duur. Die stinkende baardaap heeft het vermoedelijk omgesmolten of misschien wel gewoon zo ingeleverd voor een luizige koperwaarde van 300 euro.
Nee, de man van het bedrijf verdient een troostende arm om de schouder. De Scheemter verdient letterlijk en figuurlijk een Barmhartige Samaritaan.
Van de week ben ik in gesprek met een vooraanstaande man uit het oosten van de provincie. ‘Jij bent toch altijd bezig geweest met dat beeld van het ziekenhuis dat nu gestolen is? Die Barmhartige Samaritaan’, vraagt hij. Ik knik. ‘Dat ding is natuurlijk al lang gesmolten’, gaat de man verder. Ik knik andermaal.
‘Er moet gewoon een nieuwe komen,’ is zijn eenvoudige conclusie. ‘Als jij nu zo’n crowdfunding-actie op touw zet, ben ik de eerste die een groot bedrag op tafel legt….’
Ik laat het op me inwerken. Later in de auto spookt het nog steeds door mijn hoofd. Een stemmetje in mijn hoofd zegt dat het een ‘pokkel’ vol werk op gaat leveren met misschien wel geen resultaat. Een andere iets luidere stem zegt: ‘Als je het nu niet doet, dan krijg je later misschien een schuldgevoel. En dan denk je: Had ik maar zus of had ik maar zo……’
Erik Hulsegge
Geen idee hoe het allemaal werkt. Maar ik ga het doen. Je hoort er meer van. Al was het alleen maar voor de man uit Scheemda. Ik zie ineens voor me dat hij in 2026 (65 jaar na de onthulling op het ziekenhuis) met tranen in de ogen voorzichtig het kleed van de nieuwe Barmhartige Samaritaan wegtrekt.
(De columns van Erik Hulsegge op bert-koster.nl worden u aangeboden door Klimaatgroep Holland uit Groningen! www.klimaatgroepholland.nl)