De televisie staat aan. Ik kijk hoe Tom van der Lee het podium in Zeerijp beklimt. Zijn commissie deed namens de Tweede Kamer onderzoek naar alles rond de gaswinning in Groningen. Het is de dag van conclusies en aanbevelingen. Ik verwacht niets. In ieder geval niets nieuws. In Groningen weten we toch al lang hoe het zit? Gasgeld is belangrijk. Belangrijker dan veiligheid en levensgeluk. Dat was het vanaf 1959 toen bleek dat boer Boon een gasveld onder zijn bieten had. En dat is het tot en met de dag van vandaag.
Van der Lee begint aan een samenvatting van het 2000 pagina’s tellende onderzoeksrapport. In Groningen is sprake van een ongekend systeemfalen onder verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid. Het was en is een wingewest en de belangen van Groningers zijn langjarig en stelselmatig ondergeschikt gemaakt aan het verdienen van geld.
De aardbevingen leveren schade op en zorgen voor onveilige huizen. Het systeem van schadeherstel en versterking beschadigt mensen en gemeenschappen. De gekozen oplossingen voegen extra leed toe. Eindeloze onderzoeken, rekenen, controleren, nog eens controleren en bijstellen. Omdat NAM anders niet betaalt. En wie betaalt bepaalt. Hoe ver je op papier ook uit het systeem bent gezet.
Deze aansprakelijkheid van NAM bepaalt en beperkt de oplossingen. Tot de dag van vandaag. En de Rijksoverheid had de plicht voor ons te zorgen. En deed dat niet. Geen kabinet of Tweede Kamer in welke op dat moment regerende meerderheid dan ook. Alle gevolgen opgeteld, zijn rampzalig. Nederland heeft een ereschuld aan Groningen en staat voor de morele verplichting die in te lossen.
De woorden zijn goed gekozen. En goed verteld. Ze doen mij veel meer dan ik van te voren had gedacht en verwacht. Ondanks het feit dat ze niets nieuws brengen. Het is de erkenning die raakt. Zie je nou wel? Wij zijn niet gek, maar voor de gek gehouden.
Woorden doen ertoe. Dat blijkt opnieuw. Ze kunnen uitsluiten of verbinden. Pijn doen of troost bieden. Haatdragen of liefhebben. Alles wat mooi en lelijk is begint met woorden. Ze geven vorm en richting aan de daden die volgen.
We gaan zien of dat ook nu klopt. Of de daden die volgen de woorden rechtdoen. Milder, menselijker en makkelijker. Het repareren van scheuren in muren en het toepassen van technische bouwnormen is al lang niet meer genoeg. Het zal op elk niveau fundamenteel anders moeten. Voor iedere inwoner in ieder huis. In ieder dorp en iedere wijk. Voor de gemeenten afzonderlijk en voor de provincie als geheel. Nu en straks. Structureel. Koste wat het kost. En samen met Groningers.
De presentatie in Zeerijp is het startschot voor deze nieuwe fase. De gesprekken met het kabinet over het rapport zijn begonnen. Rutte denkt héél goed na over een eerste reactie en laat Vijlbrief de eerste kolen uit het vuur halen. Het debat met de Tweede Kamer staat gepland.
Voorlopig hebben we dus nog helemaal niets. Maar dit is wel het moment. Het is nu of nooit. Inwoners, maatschappelijke organisaties en bestuurders van welke regionale overheid dan ook. Sla de Groningse handen ineen, vorm een onverzettelijk blok en hou elkaar vast. De gezamenlijke oproep aan het Rijk is eenvoudig en helder; laat ons niet achter met alleen de mooie woorden.